3D baskı parçada katman izleri nasıl giderilir?
FDM baskıdaki katman çizgileri üç yoldan giderilir: zımpara ile kademeli olarak (120'den başlayıp 400–800'e kadar, son kademeler ıslak), doldurucu sprey astar (filler primer) ile çizgileri doldurup tekrar zımparalayarak ya da ABS ve ASA parçalarda aseton buharıyla yüzeyi eritip düzleştirerek. En güvenilir sonuç ilk ikisinin birlikte kullanılmasıdır: kaba zımpara, astar, ince zımpara, tekrar astar. Reçine baskıda katman izi zaten çok ince olduğundan 400–1000 zımpara ve tek kat astar yeter.
Standart sıra (FDM, PLA ya da PETG):
- Destekleri sökün, izleri kazıyın. Yan keski ve maket bıçağı; destek temas noktalarını kazıyıp düzleyin.
- Kaba zımpara (120–180). Belirgin çizgileri ve destek izlerini alın. PLA ısıya duyarlıdır; makine zımparası ile hızlı sürtmek yüzeyi eritir, elle ve ara ara dinlendirerek çalışın.
- Dolgu astarı (filler primer sprey). İnce iki kat; her kat arasında 15–20 dakika. Astar çizgileri doldurur ve zımparada kalan yeri gösterir.
- Orta zımpara (240–400), ıslak. Astarı neredeyse tamamen alın; çukurda kalan astar çizgiyi doldurmuş demektir.
- Gerekirse macun. Derin boşluklar ve ek yerleri için otomotiv macunu ya da iki bileşenli epoksi macun; kuruyunca zımpara.
- Son astar ve ince zımpara (600–800, ıslak). Boya öncesi yüzey burada biter.
Ne kadar emek gerektiği parçanın konumuna ve katman kalınlığına bağlıdır: 0,12 mm katmanla basılmış kavisli bir yüzey iki tur zımpara ister, 0,28 mm katmanla basılmış bir kütle dört tur. Baskıyı ince katmanla istemek yüzey işçiliğini düşürür ama baskı süresini artırır; bu dengeyi 3D baskı ne kadar sürer rehberinde bulabilirsiniz. Dilimleyicideki "ütüleme" (ironing) ayarı üst düz yüzeyleri baskı sırasında düzler; üreticiden istenebilir ve o yüzeylerde zımparayı sıfıra indirir.
Aseton buharı hangi malzemede işe yarar, PLA'da ne kullanılır?
Aseton buharı yalnızca ABS ve ASA'da işe yarar: parça, dibinde aseton olan kapalı bir kapta birkaç dakika buharda tutulur, yüzey hafifçe eriyip parlak ve çizgisiz bir kabuk oluşturur. PLA ve PETG asetonda çözünmez; onlar için buharla düzleştirme yoktur. PLA'da pürüzsüz ve parlak yüzey üç yolla alınır: zımpara ve dolgu astarı, parçaya sürülüp kendi kendine düzleşen epoksi kaplama ya da ince bir UV reçine katı sürüp kürlemek. Her yöntem keskin köşeleri biraz yumuşatır, bu yüzden ince detaylı parçalarda dikkatli uygulanır.
| Malzeme | Düzleştirme yöntemi | Not |
|---|---|---|
| ABS, ASA | Aseton buharı; zımpara + astar | Buhar 2–10 dk; fazlası detayı eritir. Havalandırmalı ortam, kapalı kap, açık alev yok |
| PLA | Zımpara + dolgu astar; epoksi kaplama; UV reçine sürme | Asetona tepki vermez; ısıda yumuşar, sıcak suyla zımparalamayın |
| PETG | Zımpara + astar; epoksi kaplama | Zımparada tüylenir; ıslak zımpara şart |
| TPU (esnek) | Zımparalanmaz | Yüzey işlemi baskı ayarıyla alınır; esnek boya seyrek kullanılır |
| Naylon (PA) | Zımpara zor; boyama (kumaş boyası) | SLS naylon kumaş boyasıyla gövdeden renklenir |
| Reçine (SLA/MSLA) | Kürleme sonrası ince zımpara + astar | Katman izi zaten çok ince; 400–1000 zımpara yeter |
Epoksi kaplama (iki bileşenli, fırçayla sürülen akışkan reçine) PLA'da aseton buharına en yakın sonucu verir: tek katta çizgileri kapatır, sert ve parlak bir kabuk oluşturur, boyaya hazırdır; dezavantajı ince detayları doldurması ve 0,2–0,5 mm kalınlık eklemesidir, geçme toleransı olan parçalarda o yüzeyleri bantlayın. Hangi malzemenin hangi işe uyduğu malzeme rehberinde.
PLA ve reçine 3D baskı nasıl boyanır, hangi boya kullanılır?
Her 3D baskı parça astarla boyanır: astarsız boya hem tutmaz hem katman izini gösterir. Astarın üstüne hobi akrilik boyalar (fırça ya da airbrush) ya da sprey boya gelir; akrilik figür ve maketlerde, sprey tek renkli büyük parçalarda tercih edilir. PLA ve PETG için her sprey astar uygundur; reçine parçalar yıkanıp tamamen kürlendikten sonra astarlanır, yoksa boya yapışmaz ve yüzey yapışkan kalır. Son kat olarak mat ya da parlak vernik boyayı korur ve tonu eşitler.
- Temizlik. Zımpara tozunu suyla ya da izopropil alkolle alın; yağlı parmak izi boyayı kaldırır.
- Astar. Gri sprey astar en çok yönlüsüdür (açık ve koyu boyaya zemin), beyaz astar açık ve canlı renklerde. Figürlerde airbrush astarı detayı korur. 2 ince kat, 30 cm mesafeden.
- Ana renk. Akrilik hobi boyaları (maket ve minyatür boyaları) fırçayla, geniş yüzeylerde sprey. Her kat ince; kalın kat katman izini geri getirir.
- Detay ve gölge. Figürde yıkama (wash) girintileri koyulaştırır, kuru fırça çıkıntıları aydınlatır; maket ve prototipte buna gerek yoktur.
- Vernik. Mat vernik boyalı figür ve maketlerde, parlak vernik oyuncak ve dekor parçalarda. Vernik aynı zamanda boyayı çizilmeye karşı korur.
Dikkat edilecekler: sprey boyadaki çözücü ince reçine parçalarda ve astarsız PLA'da yüzeyi bozabilir, önce görünmeyen yerde deneyin. Tek renk parçalarda boyamak yerine o renkte filamentle bastırmak çoğu zaman daha ucuzdur; boya ancak tek renkle anlatılamayan işlerde ya da nihai ürün görünümü istendiğinde gerekir. Figür boyamanın kim tarafından yapıldığı ve hizmet olarak nasıl istendiği 3D figür yaptırma rehberinde; maket için astar ve boya sırası mimari maket rehberinde.
Parlak, şeffaf veya metal görünümlü yüzey nasıl elde edilir?
Parlak yüzey için zımpara 2000'e kadar sürdürülüp parlatma pastası ya da parlak vernik uygulanır; ABS'de aseton buharı bunu tek adımda verir. Şeffaf parçalar (lamba, kapak, lens) şeffaf reçineyle basılıp 400'den 3000'e ıslak zımparalanır ve üstüne şeffaf vernik ya da epoksi sürülür; FDM şeffaf filament ne yapılırsa yapılsın en fazla buzlu cam görünümüne ulaşır. Metal görünümü ise metal tozlu filamentle (bronz, bakır) basıp çelik yünüyle parlatarak ya da normal parçaya metalik sprey ve metal tozlu epoksi uygulayarak elde edilir; gerçek metal gerekiyorsa 3D baskıyla değil, baskılı modelden döküm ya da metal baskı hizmetiyle yapılır.
- Parlak düz renk: astar, 2 kat renk, 2–3 kat parlak vernik, katlar arası 800–1500 ıslak zımpara. Otomotiv boyacısının sırası aynıdır.
- Şeffaf: yalnızca reçine ile; "clear" reçine baskı sonrası sararmasın diye UV kürleme kısa tutulur ve üstüne UV korumalı şeffaf vernik atılır. Zımpara 3000'e, ardından plastik parlatma pastası.
- Metalik: metal tozlu PLA (bakır, bronz, paslanmaz) mat ve ağır çıkar; 0000 çelik yünü ve parlatma pastasıyla gerçek metal gibi parlar. Oksitlenebilir (bakırda yeşil patina) ve bu istenen bir etki olabilir.
- Krom ve ayna: hobi düzeyinde "krom" spreyler parlak siyah zemin üstüne atılır; sonuç cilalı metal gibidir ama çizilmeye dayanıksızdır. Gerçek kaplama (elektro-kaplama) iletken boya ve kaplama atölyesi ister.
- Taş, ahşap, beton dokusu: dolgulu filamentler (ahşap, mermer, taş tozu) baskıdan doğrudan bu dokuyu verir; zımparalandığında doku güçlenir.
Kozmetik yüzey isteniyorsa parçayı baştan reçineyle ya da ince katmanla bastırmak, FDM'yi kalın katmanla basıp saatlerce zımparalamaktan ucuza gelir. Nihai ürün görünümlü prototipler için bu karar prototip yaptırma rehberinde.
Yüzey işlemini üreticiye mi yaptırmalı, kendim mi yapmalıyım?
Zımpara ve astar emek yoğun ama ucuz malzemeli bir iştir; birkaç parça için kendiniz yapmak en ekonomik yoldur ve birkaç saatlik işten ibarettir. Üreticiye yaptırmak, zamanınız yoksa, sonuç satılacak ya da sunulacak bir ürünse ya da aseton buharı ve epoksi gibi havalandırma ve deneyim isteyen işlemler gerekiyorsa mantıklıdır; her üretici yapmaz ve işçilik ayrı kalem olarak teklifte görünür. Hangisini seçerseniz seçin, ilanda "ham teslim" ile "zımparalı-astarlı teslim" arasındaki farkı netleştirin, çünkü aynı parçanın fiyatı ikisinde iki katına kadar değişebilir.
| Teslim seviyesi | Ne içerir | Kime uygun |
|---|---|---|
| Ham | Destekler sökülmüş, başka işlem yok | Fonksiyonel parça, prototip, kendisi boyayacaklar |
| Temizlenmiş | Destek izleri kazınmış, kaba zımpara | Çoğu hobi işi; renkli filamentle basılan dekor |
| Astarlı | Zımpara + dolgu astarı, boyaya hazır | Kendi boyayacak figür ve maket sahipleri |
| Boyalı | Astar + renk + vernik | Sunum maketi, hediye, satış ürünü |
| Kozmetik | Parlatma, şeffaf işlem, kaplama | Vitrin ürünü, nihai ürün görünümlü prototip |
Güvenlik notu: zımpara tozu için maske, aseton ve sprey için açık hava ya da havalandırmalı alan ve alev kaynağından uzak durmak, reçineyle çalışırken nitril eldiven şarttır; kürlenmemiş reçine cilde temas etmemeli. Çocuk oyuncağı ya da gıdayla temas edecek parçalarda yüzey işlemi yerine uygun malzeme seçimi öncelikli; bu sınırlar malzeme rehberinin gıda bölümünde. Üreticiye yaptıracaksanız bu seviyeleri ilana yazın; ilanın nasıl kurulacağı online 3D baskı siparişi rehberinde, işçiliğin fiyata etkisi 3D baskı fiyatları rehberinde.